PARATHËNIE
Libri “Copëza rrëfimesh nga sfidat e veprimtarisë sime”, me nëntitull “Kujtime të rrënjosura në heshtjen e trazuar”, paraqet një autobiografi të pjesshme të Xhevat Kabashit, figurë e njohur arsimore dhe shoqërore, i lindur dhe i rritur në një familje me rrënjë të thella patriotike në fshatin Mushtisht, me origjinë nga Kabashi i Prizrenit.
Përmes këtyre rrëfimeve, autori sjell një panoramë të gjerë jetësore që përfshin jo vetëm përvojat personale, por edhe historinë e familjes së tij – nga gjyshi Jemin Nurka-Mushtishti, babai Baki, nëna Emine dhe vëllezërit me të cilët ndau sfidat dhe përgjegjësitë e kohës.
Libri është një ndërthurje mes kujtimeve personale dhe dëshmive historike, ku përfshihen ngjarje të vërteta nga Kabashi i Vendit – Prizrenit, i cili për shekuj me radhë u dallua për rezistencë të pashoqe ndaj pushtimit osman dhe sundimit serb. Kabashi i Prizrenit, siç njihet ndryshe ky vend, është përfaqësuar në histori si një vatër qëndrese dhe krenarie kombëtare.
Një nga figurat qendrore të kësaj rezistence ishte Rrustë Kabashi, i cili, së bashku me burrat e fshatit të tij, ngriti pushkën kundër Perandorisë Osmane. Shumë luftëtarë u burgosën, u torturuan dhe u dënuan rëndë. Rrustë Kabashi u dënua me vdekje – varje.
Sipas dëshmive të kohës, në momentin kur ekzekutori po i vendoste litarin në fyt, ai reagoi me forcë: i ra me shqelm ekzekutuesit dhe e la të vdekur. Ky ishte një akt i mosnënshtrimit dhe krenarisë ndaj pushtuesit shekullor.
Në këtë libër përkujtohet gjithashtu me nderim edhe dëshmori Ali Bytyçi, i cili, së bashku me gruan e tij, luftuan me guxim të pashoq kundër forcave serbe në mars të vitit 1999, në oborrin e shtëpisë së tyre.
Pas pesë orësh qëndrese të jashtëzakonshme, ata ranë dëshmorë, duke mbetur përgjithmonë në kujtesën kombëtare si shembuj të sakrificës për lirinë.
Xhevat Kabashi, përveçse një dëshmitar i kohës, është edhe protagonist aktiv i saj. Ai shquhej si mësues i përkushtuar, një nga më të mirët e rrethit. Përkushtimi i tij ndaj arsimit dhe formimit kombëtar nuk u pa me sy të mirë nga pushteti serb.
Një ditë, derisa po mbante mësim, milicët hynë në klasë dhe e arrestuan para nxënësve, pa asnjë arsye tjetër përveç përkushtimit të tij ndaj dijes dhe të drejtave kombëtare.
Arrestimi i dytë i Xhevat Kabashit ndodhi në një mëngjes të hershëm, teksa punonte në arë së bashku me vëllezërit, duke korrur misrin. Ai u mor pa asnjë njoftim dhe për një muaj me radhë familja nuk kishte asnjë informacion për vendndodhjen e tij, duke përjetuar ankthin më të rëndë të një kohe të errët.
Ky libër nuk është thjesht një dëshmi personale – ai është një rrëfim i një epoke, një dëshmi për sakrificën, qëndresën dhe krenarinë shqiptare. Është një thirrje për të mos harruar rrënjët dhe për të çmuar lirinë që është paguar me shumë mund dhe gjak.
Përmes këtij libri, Xhevat Kabashi nuk flet vetëm për veten – ai i jep zë një historie të madhe dhe një brezi që nuk u përkul kurrë.
Tregimi “Nuk kam dashur ta kujtoj kurrë dhe as t’ia tregoj kujt” trajton dhunën shtetërore, vuajtjet fizike e shpirtërore të të burgosurve politikë, si dhe pasojat psikologjike në familje, sidomos te fëmijët që përballen me trauma që nuk i kuptojnë dot në atë moshë.
Ky rrëfim ndriçon një pjesë të errët të historisë sonë, një realitet të dhimbshëm të shtypjes dhe represionit që ka përjetuar individi nën një regjim të egër. Arrestimet dhe torturat fizike nuk janë thjesht dëmtime trupore – ato janë pjesë e një strategjie për të thyer njeriun shpirtërisht.
Vizita e prindërve dhe e djalit të vogël, në vend që të jetë një çast lehtësimi, kthehet në një moment kulmor të traumës. Brutaliteti i gardianëve (milicëve të burgut) përpara syve të familjes e thellon ndjeshëm dhimbjen.
Pas asaj që ndodhi gjatë vizitës, protagonisti, autori i librit dhe prindërit e tij nuk e përmendin më këtë ngjarje. Kjo heshtje ishte një formë e vetëmbrojtjes emocionale, por gjithashtu edhe një simbol i dhunës së kohës.
Autori përjeton një zhgënjim të thellë: në atë moment, dhuna nuk erdhi nga armiku, por nga bashkëkombësit e tij – nga shqiptarët (gardianët e burgut) që kishin marrë rolin e dhunuesve në emër të pushtetit. Kjo e bën përvojën edhe më të rëndë emocionalisht.
Rrëfimi përcjell një mesazh të fuqishëm për nevojën për të mos harruar. Edhe pse heshtja ka qenë mbrojtje, rrëfimi është një akt i drejtësisë për kujtesën – jo për të kërkuar dënim, por për të nxjerrë në dritë të vërtetën.
Në fund, tregimi është një thirrje që kujtesa kolektive të mos i harrojë këto vuajtje.
“Rrëfimi për ilegalin që nuk e njihja” është një tregim i fuqishëm dhe emocional që pasqyron realitetin e një kohe të errët të historisë së shqiptarëve në Kosovë, ku përballja me regjimin serb nënkuptonte sakrificë, rrezik dhe heroizëm të heshtur.
Në janar të vitit 1986, autori, aktivist i organizatave ilegale, merr një vendim të pashmangshëm nga udhëheqja: të strehojë në shtëpinë e tij një shok të kërkuar nga sigurimi shtetëror. Edhe pse shtëpia ndodhet afër stacionit të policisë, ai nuk e refuzon urdhrin. Ilegali, me pseudonimin “Shahin”, qëndron për një kohë në shtëpinë e tij dhe më pas transferohet në vende të tjera.
Rrëfimi pasqyron aktin e rezistencës së heshtur të një familjeje shqiptare përballë një regjimi shtypës. Historia nuk shkruhet vetëm nga heronjtë publikë, por edhe nga shumë figura të panjohura që mbajnë mbi supe barrën e sakrificës.
Marrëdhënia midis autorit, familjes së tij dhe “Shahinit” ndërtohet mbi një besim të thellë. Ndonëse nuk e njihnin, ata ia hapën derën dhe zemrën, e konsideruan mik dhe e trajtuan si pjesë të familjes.
Pozita gjeografike e shtëpisë, mungesa e kushteve dhe pasojat e mundshme për familjen shtojnë tensionin. Por rrëfimi na tregon se, ndonëse frika është e pranishme, ajo nuk e pengon njeriun të veprojë në emër të një ideali më të madh.
Në përfundim, autori thekson se lufta për liri nuk përmblidhet vetëm në emra të njohur, por në mijëra sakrifica anonime. Kjo është një thirrje e heshtur për të shkruar historinë nga poshtë, nga kujtesa popullore dhe personale.
Teksti është ndarë në segmente që ndjekin një rend kronologjik: vendimi, takimi, jeta në ilegalitet, lëvizja, bisedat intime, largimi dhe zbulimi i emrit. Kjo strukturë e thjeshtë, por efektive, ndihmon lexuesin ta ndjekë qartë rrëfimin dhe të krijojë lidhje emocionale me personazhet.
Ilegali përshkruhet si një burrë serioz, i matur dhe me integritet moral. Ai nuk është thjesht një “figurë e madhe”, por një njeri që sillet me dinjitet në kushte të vështira.
Babai – “Axha Baki” – është figura më e fuqishme morale në tekst. Reagimi i tij ndaj mundësisë së vetëdorëzimit të ilegalit tregon pjekuri politike dhe guxim të pashoq.
Autori paraqitet si një njeri i ndarë mes frikës dhe detyrës, që zgjedh me vendosmëri të veprojë për idealin.
Autori përdor përshkrime të mprehta për të krijuar ndjesinë e tensionit dhe klimës politike:
“Nata ishte e errët, me borë dhe acar” – simbolizon fshehtësinë, frikën dhe kushtet e ashpra.
“Revolja mbi vitrinë ku ishte televizori” – një detaj i vogël që ngarkon skenën me simbolikë të fortë: luftën, rrezikun dhe gatishmërinë.
Dialogu shërben si mjet për zbulimin e karakterit. Dialogët janë të shkurtër, por me peshë të madhe. Pyetja e babait dhe përgjigjja e ilegalit janë thelbësore për të kuptuar se çfarë e shtynte secilin të vepronte përtej frikës dhe politikës, për një nder personal e moral që lidhej me familjen dhe idealin.
Në thelb, rrëfimi përcjell mesazhin se idealet e mëdha kanë nevojë për njerëz të zakonshëm që bëjnë gjëra të jashtëzakonshme në kushte të pamundura. Ai është një homazh për ata që nuk hynë në histori me emër, por pa të cilët historia nuk do të ishte e mundur.
Lidhje me kontekstin historik
Ky rrëfim zhvillohet në një periudhë kur Kosova ishte nën kontroll të fortë të aparatit jugosllav të sigurimit (UDB-së) dhe çdo veprim politik apo kombëtar përbënte rrezik të madh. Organizatat ilegale shqiptare vepronin në fshehtësi të thellë dhe çdo veprimtari e tyre konsiderohej krim nga regjimi.
Prandaj, kjo ngjarje është jo vetëm personale, por edhe një pjesë reale e historisë së rezistencës shqiptare në Kosovë.
“Rrëfimi për ilegalin që nuk e njihja” është më shumë se një kujtim – është një dëshmi për guximin, për lidhjet njerëzore që ndërtohen në kushte ekstreme dhe për peshën morale të përgjegjësisë ndaj një ideali kombëtar.
Libri “Copëza rrëfimesh nga sfidat e veprimtarisë sime” meriton të lexohet dhe të ruhet si pjesë e trashëgimisë sonë kulturore dhe historike.
Autorit i urojmë shëndet dhe suksese me libra të tjerë!
Nga profesori:
Xhemajl Kolgeci
