- Hyrje
Lëvizja Popullore e Kosovës (LPK), në vizionin e saj për organizimin politik të shqiptarëve në trojet etnike jashtë kufijve të Kosovës, ka artikuluar idenë e një parlamenti me dy dhoma, duke u frymëzuar nga modeli belg. Ky model, sipas LPK-së, do të siguronte përfaqësim real, barazi kombëtare dhe mbrojtje institucionale të shqiptarëve në shtetet ku ata përbëjnë popullsi autoktone, por nuk gëzojnë të drejta shtetformuese.
- Arsyeja themelore: Dështimi i Marrëveshjes së Ohrit
Pas Marrëveshjes së Ohrit (2001), e cila kishte për qëllim integrimin e shqiptarëve në jetën politike dhe shtetërore të Maqedonisë, realiteti dëshmoi se ajo nuk u zbatua në frymën e barazisë. Në vend që të çonte drejt shtetformimit të barabartë, pushteti maqedonas:
vazhdoi margjinalizimin politik të shqiptarëve,
përdori reprezalje të montuara, si rastet Monstra, Sopoti, Kumanova dhe rasti Alfa, përmes projekteve si “Shkupi 2014” dhe Enciklopedia maqedonase, mohoi identitetin dhe kontributin historik shqiptar, ndërkohë ish-pjesëtarët e UÇK-së vazhdojnë të mbahen në burgje politike, duke dëshmuar mungesën e drejtësisë dhe të pajtimit të vërtetë.
Në këtë kontekst, LPK konstaton se Marrëveshja e Ohrit dështoi të krijojë një sistem të drejtë përfaqësimi dhe mbrojtjeje për shqiptarët autoktonë, që sot numërojnë afërsisht 1 milion banorë dhe plotësojnë të gjitha kushtet për të qenë popull shtetformues.
- Pse modeli belg?
Modeli belg karakterizohet nga një parlament dy dhomash që reflekton strukturën dygjuhëshe dhe multietnike të shtetit:
Dhoma e Parë (Dhomë e Përfaqësuesve) përfaqëson popullin në bazë të numrit të qytetarëve.
Dhoma e Dytë (Senati) përfaqëson komunitetet gjuhësore e etnike, duke u dhënë atyre të drejtë vetoje mbi çështje që prekin identitetin kombëtar, gjuhën, arsimin dhe kulturën.
LPK sheh këtë model si zgjidhje politike të drejtë për shqiptarët në Maqedoni, sepse:
do të siguronte përfaqësim proporcional dhe institucional të shqiptarëve;
do të pengonte shkeljen e ligjeve që dëmtojnë interesat kombëtare;
do të garantonte bashkëjetesë të vërtetë, e jo dominim të një kombi mbi tjetrin;
do të shmangte asimilimin kulturor e gjuhësor.
- Qëllimi strategjik i LPK-së
Për LPK-në, kërkesa për parlament dy dhoma nuk është thjesht çështje teknike, por strategji politike dhe kombëtare. Ajo synon të:
formalizojë statusin shtetformues të shqiptarëve në Maqedoni,
garantojë barazinë reale përmes strukturës institucionale,
dhe të vendosë mekanizma të përhershëm mbrojtës, në mënyrë që padrejtësitë e pas Ohrit të mos përsëriten.
Në këtë kuptim, modeli belg ofron një shembull praktik të bashkëjetesës në diversitet, ku secili komunitet ka garanci kushtetuese, e jo vetëm premtime politike.
- Përfundim
Pra, ideja e LPK-së për një parlament me dy dhoma sipas modelit belg është një reagim politik ndaj dështimit të Marrëveshjes së Ohrit dhe mospërmbushjes së të drejtave themelore të shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut.
Kjo ide nuk është vetëm kërkesë për reformë institucionale, por shprehje e një nevoje ekzistenciale për barazi, drejtësi dhe shtetformim të barabartë në një shtet ku shqiptarët ende trajtohen si pakicë, megjithëse janë popull autokton dhe faktor shtetndërtues.
